Siaki le eseese natura itulagi ma a latou faʻavasegaga

O lo tatou paneta matagofie o se faʻaputuga o mea ofoofogia, pe o ni fausaga, anamua ma onapo nei, pe faʻanatura. Tusa lava poʻo le a le auala e talitonuina ai na fausia le lalolagi e pei ona tatou iloa nei, e leai se masalosalo o lenei paneta o loʻo i ai nofoaga sili ona matagofie, e le gata e aumaia ai le fiafia i mata o le toatele, ae e matua taua foi mo le olaga i aso uma o la tatou ituaiga.

O meaola o loʻo nonofo i nei itumalo, pe mai i manu pe o le malo malo, faʻapea foi ma le tele o iniseti, faʻatino galuega e aunoa ma lea e le mafai ona tatou i ai.

A tatou vaʻai i lenei, e taua le manatuaina o le mafuaʻaga tonu lava lea o le natura itulagi e faʻamutaina, tausia ma puipuia i le lalolagi atoa.

I se taimi e foliga mai e televave ma saoasaoa, ma o fea e foliga mai ai o aso uma sili atu natura tatau ona leiloa mo le faʻamoemoe o le ola o tagata, e matua taua lava le faʻasaoina o nei itulagi. I lenei tulaga o le a tatou aʻoaʻo atili ai e uiga i itulagi e faʻasaoina ai le natura, faʻafefea ona tatou fesoasoani e faʻatumauina ia ma nai isi mea. Ua oʻo i le taimi e aumai ai lau faleaʻoga ma au ato ato malaga, aua o le a matou o atu i le natura masani.

O a nei itulagi?

O itulagi masani e malamalama i ai o tino ma nofoaga faʻafanua, faʻatapulaʻaina e o latou tulaga tutusa ma uiga, pei o flora, fauna, tau, ma isi. I lenei auala e tele a matou manatu, e pei o le tau, hydrographic, edaphic, phytogeographic itulagi, faʻatasi ai ma le tele o isi tufatufaina i le lalolagi atoa ma i le faitalia a le atunuʻu o loʻo latou i ai.

A tatou talanoa e uiga i laufanua, e mafai ona vaevaeina itulagi masani i ni ituaiga, i le tele o mea taua e pei ole biodiversity, palapala, mapusaga, nofoaga faʻafanua faʻatasi ai ma isi mea. O atunuʻu taʻitasi poʻo itulagi e mafai ona aofia ai ituaiga 'eseʻese o nei itulagi, e vaevaeina a latou teritori i a latou uiga faʻapitoa ile tau.

O le taimi e faʻatapulaʻa ai se itulagi masani, ma sili atu pe a fai o se faʻalautelega tele, o se tasi o laʻasaga taua e faia, ma sili atu i lenei taimi o tatou, o le tausia lona faʻasao. O le faigofie gaioiga o le fesoasoani e faʻasao se natura itulagi i la tatou taulaga, setete poʻo le atunuʻu, e mafai ona faia le tele o lelei i le siʻosiʻomaga tatou te maua ai i tatou lava.

O tagata atamamai o le siosiomaga, faapea foi ma tagata suesue o le lalolagi, na fiafia tele i le faasaoina ma le malamalama i nei itu, ma o aso uma e tele atu foi mea e malamalama ai e uiga i le taua o nei itulagi, e ui lava i le mea moni e faapea, o sia mea itiiti ma sina mea ua faasolo ina leaga, e taua manatua e tatau ona latou tausia. Ia tatou manatua foi a oʻo mai i le natura itulagi, tatou te le gata i le tasi ituaiga iloa, ae ono i ai eseese siʻosiʻomaga o loʻo latou i ai, ma le tele e mafai ona gata mai i totonu o isi.

Auala e tupu ai itulagi masani

Pe a tatou talanoa e uiga i nei itulagi, tatou te le o faʻasino i se tasi e ono i ai i se nofoaga ma i se taimi faʻapitoa, ae ono i ai le tele o latou latalata tele i le tasi, poʻo ni isi i totonu o isi, o le tulaga lea o le siʻosiʻomaga vai e masani lava i totonu o se faʻanatura tulaga faʻapea foi. O nei itulagi e faʻavasegaina i le fa ituaiga o faʻafanua ala o faʻasalalauga, o e:

  • Siosiomaga vai: Tala feagai ma sami, sami, vaitafe, vaituloto, aloalo ma vaitafe. E lauiloa ona o le lautele lautele siʻosiʻomaga ma le tele tele ma 'eseʻese o manu vaʻaia maua..
  • Siosiomaga terasitila: O fanua ia, fanua laugatasi, vanu ma isi nofoaga, e mafai ona ola ai le lauola ma le saolotoga sili atu; O le sili auala sili mo ia ia ola ma tausia, ma o le manu o loʻo i ai i totonu e mauoa ma eseese.
  • Half underground: E iloga i le i lalo o le lalolagi ma papa. E ui lava e le mafai ona vaʻaia, o le siosiomaga foʻi lenei, ona e tele ituaiga o loʻo nonofo ai, pei o moles ma loi. O fugalaʻau e ola i lenei auala e faʻamatalaina e le i ai o le chlorophyll.
  • Auala faatulagaina: O se tasi o loʻo maua i totonu o meaola ola, ma e tutusa ma microorganisms, pei o siama, siama ma nisi isi. Latou i ai foi se tele eseʻesega, ae le tele ona o le faʻaititia o le siosiomaga.

Ituaiga o itulagi

A tatou talanoa e uiga faʻanatura itulagi, e mafai ona tatou malamalama ia i latou ma faʻavasega i latou i ituaiga eseese faʻalagolago i mea taua ua taʻua i luga. E eseese ia mea, ae mafai ona tatou faʻavasega faʻamalieina i latou e aunoa ma le tele o se taumafaiga.

  • Itulagi faʻafanua: Orographic e taʻua o na itulagi e fuafuaina e le toʻatele o toomaga. E tusa ai ma lona mapusaga e mafai ona tatou mauaina le:
  • Itumalo o Mauga: O nei itulagi o mauga ma le tau malulu o loʻo maua i nofoaga e pei o le Andean itulagi, Alps, the Himalayas, the Caucasus, ma isi.
  • Eleele laugatasi: pei ona fai mai lona igoa, o fanua laugatasi ma lanumeamata, lautele ma tumu i le ola. Latou fesoʻotaʻi ma le Eleele Laugatasi o le Iunaite Setete, Los Llanos i Venesuela ma Colombia, La Pampa i Atenitina, le Pannonian fanua laugatasi i Hanikeri, ma isi.
  • Eleele itumalo: Faʻatatau i maʻa papaʻe ma i nisi tulaga o le toafa, e te le o vaʻaia ai le tele o fugalaʻau ma le manu vaʻaia e laʻititi eseese. E mafai ona tatou vaʻaia lenei itulagi i Venesuela Guiana, o Andean Highlands, o le Laulau Tutotonu i Mekisiko, faʻatasi ai ma isi.
  • Mauga itulagi: E pei ona taʻu mai e lona igoa, i nei itulagi tulaga maualuluga ma laufanua fesoasoani toʻatele. Le Midlands i Egelani, le Belgian Ardennes, le French Vosges, ma isi.
  • Itulagi tau: O nei itulagi e faʻavasegaina e tusa ma le tau faʻavae gaoioiga o le nofoaga. E mafai ona tatou mauaina i le tele o atunuʻu o loʻo faʻasoa nofoaga faʻatasi ai ma le feololo, vevela, susu, 'aisa, faʻatasi ai ma isi. O nisi o latou o le a:
  • O le sone intertropical: O loʻo tu i le va o tropics e lua, ma e faʻailogaina ona o lona tau e masani ona mafanafana ma isothermal (e iai le eseesega ole vevela ile tausaga atoa).
  • Faʻasaʻo sone: O le tau e pei ona taʻua e lona igoa, e feololo, ma e masani ona i ai vao e ofi lelei i nei tau; o le ituaiga o nei tau e masani ona i ai peleue e mafai ai ona latou mauaina le vevela talafeagai.

  • O sone aga: E sili ona malulu i latou uma, ma i latou e laʻititi pe leai ni vao, ona e masani ona oʻo i le vevela o le vevela. I lenei siosiomaga, ituaiga ma lauulu, fulufulu poʻo gaʻo e mafai ai ona latou tausia o latou tino i le vevela mafai ola, faʻatasi ai ma siama ma microorganisms e mafai ona ola i le aisa.
  • Itulagi faʻafanua: O nei e amanaʻia le sili atu o laʻau ituaiga i le eria.
  • Vaomatua pupupu: O loʻo tu i latou i nofoaga ma le tau feololo ma timuga ile tausaga atoa. Latou fesoʻotaʻi ma se vaega tele o le itulagi vaega.
  • Vao vao: O le uiga o nofoaga vevela i le taumafanafana ma le malulu i le taumalulu. E i ai lanumeamata lanumeamata vaovao ma togavao.
  • Lulu: E tupu i nofoaga ma le matutu ma toetoe lava a toafa tau; E i ai laʻau laʻau ma loloto ona aʻa ma mea fetolofi, gata ma arachnids tele.
  • ie moega: O nei nofoaga e tuuina atu e le malulu nofoaga ma timuga timuga. O le mutia o mutia i le mamao e pei ona vaʻai i ai le mata ma faʻapea foi laʻau ma laʻau iti. E tele ituaiga iloa, pei o povi ma solofanua.
  • Vaipanoa o le sami: Lenei e masani a o vevela nofoaga, ma vevela tau ma oneone oneone. E tele lauolaola i le sami ma ituaiga iʻa, mollusks ma cephalopods.

Tatou puipuia ia vaega

O le natura itulagi e taua mo le ola pei ona tatou iloa, talu ai o le ituaiga e fafagaina tatou, fesoasoani ia tatou ma saunia tatou ma okesene nonofo ai. E taua le mataala i mea ia aua neʻi o tatou feʻaveaʻi e le toʻafilemu ma faʻatagaina lona matagofie e malepe. E tatau ona tatou vaʻaia lelei nofoaga nei ma le tatou naunautaʻiga sili, ina ia avea pea, i le lumanaʻi, ma vaega oo tatou olaga ma o lo tatou lalolagi.


O mataupu o le tusitusiga e tausisi ia tatou mataupu silisili o amio lelei faʻatonu. E lipotia se mea sese kiliki iinei.

Ia avea muamua ma faamatalaga

Tuʻu lau faamatalaga

o le a le lomia lou tuatusi imeli.

  1. E tali atu mo faʻamatalaga: Miguel Ángel Gatón
  2. Faamoemoega o faʻamatalaga: Pulea le SPAM, faʻamatalaga pulega.
  3. Tulaga faʻatulafonoina: Lau maliega
  4. Fesoʻotaʻiga o faʻamatalaga: O faʻamatalaga o le a le fesoʻotaʻi atu i isi vaega vagana i tulafono faʻatulafonoina.
  5. Teuina o faʻamatalaga: Faʻamaumauga tuʻufaʻatasia e Occentus Networks (EU)
  6. Aia Tatau: I soo se taimi e mafai ai ona e faʻatapulaʻaina, toe maua ma aveʻese au faʻamatalaga.